بالاخره درس من هم تمام شد. علاقمندان می توانند خلاصه پایان نامه دکترای اینجانب را که در این وبلاگ تقدیمشان می گردد ملاحظه فرمایند:
عنوان:
استفاده از روش سنجش از دور (Remote Sensing) و سیستم اطلاعات جغرافیایی (Geographical Information System) جهت راه اندازی سیستم مانیتورینگ مالاریا در کانون اندمیک بشاگرد استان هرمزگان
اسـتادهای راهنما:
دکتر حسن وطن دوست – دکتر محمدعلی عشاقی
خلاصه فارسی:
مالاریا مهم ترین بیماری منتقله توسط پشه ها در ایران به شمار می رود. در حال حاضر کانون های این بیماری در بخش هایی از استان های سیستان و بلوچستان، هرمزگان و کرمان وجود دارند. استان هرمزگان حدود 38 درصد از کل موارد مالاریای کشور را در خود جای داده و شهرستان بشاگرد یکی از مهم ترین کانون های این استان در سال های اخیر بوده است. موارد مالاریا که اغلب در اثر انتقال محلی هستند، از بخش های مختلف این شهرستان گزارش شده اند.
در این تحقیق یک مطالعه گذشته نگر بر روی موارد بیماری طی سال های 1378 تا 1388، به همراه یک بررسی مقطعی برای تعیین خصوصیات حشره شناسی آنوفل های این شهرستان و ارزیابی سطح آگاهی و عملکرد مردم منطقه نسبت به مالاریا در سال های 89-1388 انجام شد. منطقه مورد مطالعه برای بررسی موارد بیماری شامل تمام آبادی های شهرستان بشاگرد بود، ولی اطلاعات حشره شناسی و بررسی سطح دانش، نگرش و عملکرد مردم نسبت به مالاریا از پنج روستای دهستان های سردشت و جگدان که براساس سهولت دسترسی، سابقه انتقال محلی مالاریا و خصوصیات جغرافیایی انتخاب شدند، بدست آمد. برای استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی، داده های بدست آمده وارد نرم افزار ArcGIS9.2 شد. تصویر ماهواره IRS منطقه مورد مطالعه از سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح تهیه و به کمک نرم افزار ER Mapper آنالیز گردید. با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی علاوه بر تعیین نقاط پرخطر از نظر انتقال مالاریا در سال های مختلف، آنالیز مکانی انتشار بیماری در سال ها و ماههای دوره مطالعه انجام شد. آنالیز اطلاعات موجود در پرسشنامه طراحی شده برای سطح آگاهی، نگرش و عملکرد مردم منطقه نسبت به مالاریا با استفاده از نرم افزار SPSS 11.5 صورت گرفت.
در دوره یازده ساله مورد مطالعه 16199 مورد ابتلا به مالاریا ثبت شده بود. پلاسودیوم ویواکس (38/98 %) عامل اصلی بیماری در شهرستان بشاگرد است، ولی موارد ابتلا به پلاسمودیوم فالسیپاروم (61/1 %) و آلودگی توام با هر دو انگل (01/0 %) نیز وجود دارد. با توجه به کامل نبودن اطلاعات موجود در سال های 1378 تا 1380 بررسی شاخص های مختلف بیماری در فاصله سال های 1381 تا 1388 انجام شد و از آمار سه سال اول دوره بررسی برای تولید نقشه های پراکندگی موارد ماهیانه و سالیانه بیماری استفاده گردید. اوج موارد بیماری بشاگرد در سال 1386 اتفاق افتاده است. بالاترین شاخص انگلی سالیانه (API) در سال 1386 و معادل 27/145 در هزار و کمترین مقدار این شاخص 29/6 در هزار در سال 1388 بود. اوج موارد مالاریا در این منطقه طی ماههای شهریور تا آبان رخ می دهد.
نتایج بررسی فون آنوفل های منطقه نشان می دهد 8 گونه شامل: آنوفل کولیسیفاسیس، آنوفل دتالی، آنوفل استفنسی، آنوفل سوپرپیکتوس، آنوفل فلوویاتیلیس، آنوفل مغولنسیس، آنوفل تورخدای و آنوفل آپوکای در شهرستان بشاگرد فعالیت دارند. پنج گونه اول از ناقلین مالاریا در ایران به شمار می روند. بستر و حاشیه رودخانه ها از مهم ترین زیستگاههای لاروی آنوفلینه بشاگرد محسوب می شوند. بررسی 662 عدد آنوفل های بالغ جمع آوری شده در ماههای اردیبهشت و شهریور از اماکن داخلی و پناهگاه خارجی مصنوعی در سال 1389 به روش ملکولی نشان داد همه نمونه ها فاقد آلودگی انگلی هستند. بررسی سطح حساسیت سه گونه آنوفل استفنسی، آنوفل کولیسیفاسیس و آنوفل دتالی نسبت به دوز تفکیکی حشره کش های ددت، مالاتیون، پروپکسور، بندیوکارب و دلتامترین نشان دهنده مقاومت آنوفل استفنسی به ددت و تحمل پذیری نسبی آنوفل استفنسی و آنوفل دتالی به دلتامترین است. همچنین آنوفل استفنسی به بندیوکارب و آنوفل دتالی به مالاتیون متحمل و نسبت به بقیه حشره کش ها حساس بودند، ضمن این که آنوفل کولیسیفاسیس نسبت به همه حشره کش ها حساسیت نشان داد. بررسی سطح حساسیت این سه آنوفل نسبت به دوز تفکیکی 4 لاروکش فنتیون، فنیترتیون، تمفوس و مالاتیون نیز نشان دهنده تحمل آنوفل استفنسی به فنتیون بود، در حالی که هر سه گونه نسبت به بقیه لاروکش ها حساس هستند.
ایران در مرحله پیش حذف مالاریا قرار دارد. در چنین موقعیتی راهکارهای مبتنی بر جامعه در کنترل مالاریا حائز اهمیت هستند. به منظور اجرای صحیح فعالیت های حذف مالاریا نیاز به درک صحیح از دانش، نگرش و عملکرد جامعه نسبت به بیماری وجود دارد. بنابراین یک مطالعه KAP در روستاهای مورد مطالعه در سال 1388 انجام شد. در مجموع 494 سرپرست خانوار یا همسر آنها به سوالات پرسشنامه پاسخ دادند. بیش از 33 درصد از مردم منطقه مورد مطالعه وضعیت اقتصادی خوبی نداشتند و در کپر زندگی می کردند. سطح بیسوادی در بین افراد پاسخگو نسبتا بالا بود (2/44%) و به طور معنی داری بر دانش و عملکرد آنها در مورد مالاریا تاثیر داشت (05/0< P). آنالیز توصیفی نتایج نشان داد که تفاوت معنی داری بین جنس، شغل و سابقه ابتلا به مالاریا در بین اعضای خانوار افراد مصاحبه شونده با دانش و عملکرد آنها در مورد مالاریا وجود دارد (05/0< P). دانش پاسخ دهنده ها در مورد راههای انتقال مالاریا نسبتا خوب بود، به طوری که 1/72% آنها پشه را به عنوان ناقل بیماری معرفی کردند و اکثر آنها حداقل یکی از علائم انتقال مالاریا را به درستی برشمردند. عملکرد افراد مصاحبه شونده نیز متوسط رو به پایین بود، 5/59 درصد آنها از پشه بند استفاده می کردند و 3/9% آنها توری بر روی در و پنجره محل سکونتشان نصب کرده بودند. در مجموع دانش، نگرش و عملکرد افراد پاسخگو در این بررسی در بعضی موارد نسبتا خوب بود، اما نیاز به ارتقاء با آموزش های ادواری دارد.
یک بانک اطلاعاتی حاوی موارد مالاریا در سال های 1378 تا 1388 به تفکیک روستاهای شهرستان بشاگرد، اطلاعات جمعیتی، پراکندگی ناقلین در مناطق مورد بررسی، وضعیت دسترسی به آب آشامیدنی سالم، برق، راههای روستایی، دسترسی به خدمات بهداشتی، آموزشی و رفاهی آنها در نرم افزار ArcGIS 9.2 ایجاد شد. سپس نقشه های پراکندگی موارد مالاریا در سال های دوره مطالعه و نقشه های میانگین موارد یازده ساله ماههای مختلف سال تهیه و آنالیز زمانی و مکانی نقاط پرخطر از نظر انتقال مالاریا به روش IDW انجام شد. این نقشه ها تمرکز موارد بیماری را بیشتر در دهستان های گافروپارمون و گوهران نشان می دهد و می توان دینامیک کانون های پرخطر را در ماهها و سال های مختلف در آنها مشاهده نمود. با استخراج پیسکل های آب های سطحی و پوشش گیاهی از تصویر ماهواره منطقه و تطبیق لایه های رودخانه های اصلی و فرعی، نقاط هم دما، نقاط هم رطوبت و همچنین لایه های ارتفاع و شیب، مناطق پرخطر از نظر قابلیت انتقال مالاریا در نقاط مختلف شهرستان شناسایی گردید. سپس با آنالیز مکانی مجموع وزن سلول های مختلف لایه های رستری تولید شده و افزودن لایه های موارد بیماری، تراکم جمعیت، کاربری زمین، شاخص های توسعه و اقدامات کنترل به آن، وزن سلول های مختلف هر نقشه از نظر احتمال بروز مالاریا محاسبه گردید. بر این اساس شهرستان بشاگرد در 5 گروه بسیار کم خطر، کم خطر، خطر متوسط، خطر زیاد و خطر بسیار زیاد از نظر انتقال مالاریا طبقه بندی شد. با توجه به اطلاعات بدست آمده می توان در این شهرستان سه استراتوم برای برنامه عملیاتی کنترل و مدیریت مالاریا تعریف کرد که برای هر کدام لازم است برنامه جداگانه ای نوشته شده و به مرحله اجرا در آید.
با توجه به نتایج این مطالعه پیشنهاد می شود سطح دانش مردم منطقه در مورد مالاریا با آموزش های ادواری ارتقا یابد؛ مطالعات تکمیلی به منظور تعیین آلودگی انگلی به پلاسمودیوم در آنوفل های بشاگرد انجام شود؛ پایش مقاومت به حشره کش ها که یکی از اجزای اصلی برنامه های کنترل ناقل در مدیریت تلفیقی ناقلین به شمار می رود، هر سال قبل از شروع عملیات سمپاشی صورت گرفته و نقشه پراکندگی گونه های مقاوم و یا خطر بروز مقاومت تهیه گردد؛ و در نهایت استفاده از نرم افزار جی آی اس به منظور ورود اطلاعات به روز مالاریا و عوامل موثر بر آن در مرکز بهداشت شهرستان بشاگرد عملیاتی شود.
+ نوشته شده در ۱۳۹۰/۰۶/۲۱ ساعت توسط احمدعلی حنفی بجد
|